Temel Kavramlar ve Ölçme

Elektrik yükü, maddelerin elektriksel etkileşimlerinden sorumlu temel fiziksel büyüklüktür. Elektrik yükünün SI birimi coulomb (C)'dur. Elektrik akımı, bir iletken kesitinden birim zamanda geçen net elektrik yükü miktarıdır ve I=dq/dt ile ifade edilir. Akımın SI birimi amper (A)'dir. Akımın yönü için…

Örnek soru: Bir iletkenden 2,4 ms boyunca sabit 3,5 mA akım geçtiğine göre taşınan yük kaç µC olur?

1. Elektrik Yükü ve Akım
2. Gerilim, Potansiyel Fark ve Elektromotor Kuvveti
3. Güç ve Elektrik Enerjisi
4. SI Birim Sistemi ve Ön Ekler

Ölçme, bir fiziksel büyüklüğün uygun birim ve yöntem kullanılarak sayısal olarak belirlenmesidir. Ölçme sistemleri genel olarak ölçülen büyüklük, sensör veya dönüştürücü, sinyal koşullandırma, gösterge ve kayıt birimlerinden oluşabilir. Ölçülen fiziksel büyüklüğe measurand denir. Sensör fiziksel büyüklüğü algılarken dönüştürücü bunu başka…

Örnek soru: Ölçme kavramı, aşağıdaki ifadelerden hangisiyle doğru biçimde tanımlanır?

1. Ölçme Kavramı ve Ölçme Zinciri
2. Doğrudan ve Dolaylı Ölçme
3. Analog ve Sayısal Ölçüm
4. Ölçüm Aralığı, Çözünürlük ve Duyarlılık

Ölçüm hatası, ölçülen değer ile gerçek veya referans kabul edilen değer arasındaki farktır. Gerçek değer çoğu durumda doğrudan bilinmediği için referans veya kabul edilmiş bir değer kullanılır. Hatalar sistematik ve rastgele bileşenlere ayrılabilir. Sistematik hata belirli bir yönde veya düzenli…

Örnek soru: Bir akım ölçer, referans değeri 5,00 A olan bir akım kaynağında 5,40 A göstermektedir. Ölç...

1. Ölçüm Hatası Kavramı
2. Sistematik ve Rastgele Hatalar
3. Mutlak ve Bağıl Hata
4. Belirsizlik ve Hata Yayılımı

Ampermetre elektrik akımını ölçmek için kullanılan ölçü aletidir. Akım ölçümü yapılacak devre koluna ölçü aletinin seri bağlanması gerekir. İdeal ampermetrenin iç direnci sıfıra yakın kabul edilir. Gerçek ampermetrenin iç direnci küçük de olsa devreyi etkileyebilir. Yanlış bağlantı, özellikle yüksek akımlı…

Örnek soru: Bir iletken kolundan 3,6 C yük 2,0 ms boyunca geçmektedir. Bu koldaki ortalama akım kaç A’...

1. Ampermetre ve Akım Ölçümü
2. Voltmetre ve Gerilim Ölçümü
3. Ohmmetre ve Direnç Ölçümü
4. Multimetre Kullanımı

Sensör, fiziksel bir büyüklüğü algılayan ve ölçme sistemine uygun bir sinyal sağlayan elemandır. Transdüser kavramı ise bir fiziksel büyüklüğü başka bir fiziksel veya elektriksel büyüklüğe dönüştüren daha geniş bir kavram olarak kullanılabilir. Sıcaklık, basınç, ışık, konum ve hız farklı sensörlerle…

Örnek soru: Bir duyucunun algıladığı fiziksel büyüklüğü oranlı bir elektriksel işarete çevirmesi olayı...

1. Sensör ve Transdüser Kavramları
2. Sıcaklık Ölçümü
3. Basınç, Kuvvet ve Gerinim Ölçümü
4. Frekans, Osiloskop ve Sinyal Ölçümü

Bir ölçü aleti devreye bağlandığında ideal olarak yalnızca ölçüm yapması istenir. Ancak gerçek ölçü aletlerinin sonlu giriş veya iç empedansları bulunduğundan ölçülen devrenin çalışma koşullarını değiştirebilirler. Bu etkiye ölçü aletinin yükleme etkisi denir. Özellikle yüksek empedanslı devrelerde voltmetrenin giriş direnci…

Örnek soru: Şekildeki gerilim bölücüde kaynak gerilimi 15 V, R1 = 20 kΩ ve R2 = 30 kΩ'dur. Bölücüye, R...

1. Ölçü Aletinin Devreyi Yüklemesi
2. İç Direnç ve Ölçüm Hatası
3. Ölçüm Aralığı ve Kademe Seçimi
4. Ölçüm Güvenliği ve Elektriksel Koruma

Osiloskop, elektriksel sinyallerin zamana bağlı değişimini görsel olarak inceleyen temel ölçüm cihazıdır. Dikey eksen genellikle gerilimi, yatay eksen ise zamanı gösterir. Sinyalin dalga şekli üzerinden tepe değer, periyot, frekans ve DC ofset gibi büyüklükler belirlenebilir. İki kanallı osiloskoplarda iki farklı…

Örnek soru: Şekildeki osiloskop blok diyagramında gecikme hattı (delay line) hangi işlevi yerine getir...

1. Osiloskopun Temel Çalışma Prensibi
2. Genlik, Periyot ve Frekans Ölçümü
3. Faz Farkı Ölçümü
4. Osiloskop Probları ve Topraklama

Wheatstone köprüsü, bilinmeyen dirençlerin hassas olarak belirlenmesinde kullanılan klasik bir ölçüm devresidir. Dört dirençten oluşan köprü yapısında denge durumunda iki orta nokta arasındaki gerilim sıfır olur. Denge koşulunda direnç oranları arasında belirli bir ilişki bulunur. Köprü devreleri küçük direnç değişimlerini…

Örnek soru: Bir Wheatstone köprüsünün denge koşulu ve bu koşulun besleme gerilimine bağımlılığı için a...

1. Wheatstone Köprüsü
2. Strain Gauge ile Gerinim Ölçümü
3. Termokupl ve Termoelektrik Ölçüm
4. Hall Etkisi ve Manyetik Ölçüm

Kalibrasyon, bir ölçüm cihazının belirli koşullar altında gösterdiği değerlerin uygun bir referansla karşılaştırılması işlemidir. Amaç cihazın ölçüm performansını değerlendirmek ve gerektiğinde düzeltme bilgilerini belirlemektir. Kalibrasyon sonucunda cihazın doğrudan ayarlanması şart değildir; kalibrasyon ile ayarlama farklı işlemlerdir. Kalibrasyon belirli aralıklarla veya…

Örnek soru: Metrolojik tanıma göre kalibrasyon işlemi aşağıdakilerden hangisiyle en doğru biçimde karş...

1. Kalibrasyon Kavramı
2. Referans Standartları ve İzlenebilirlik
3. Kalibrasyon Eğrileri ve Düzeltme
4. Tekrarlanabilirlik ve Yeniden Üretilebilirlik

ADC, analog bir sinyali sayısal bir değere dönüştüren devredir. Dönüştürme sürecinin temel aşamaları örnekleme, kuantalama ve kodlamadır. ADC çözünürlüğü, analog giriş aralığının kaç farklı sayısal seviyeye ayrılabildiğini belirler. n bitlik ideal bir ADC'de seviye sayısı 2^n'dir. Çözünürlük arttıkça daha küçük…

Örnek soru: Şekildeki 6 bitlik paralel (flash) ADC'de her karşılaştırıcı 5,0 V beslemeden 200 µA çekme...

1. Analog-Sayısal Dönüştürme (ADC)
2. Sayısal-Analog Dönüştürme ve DAC
3. Örnekleme Frekansı ve Aliasing
4. Veri Toplama Sistemleri ve Ölçüm Kayıtları